Gdy opadną emocje po stracie bliskiej osoby, nadchodzi moment kiedy trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie – co z majątkiem zmarłego? Pierwszą myślą, która się wtedy nasuwa jest „a zostawił po sobie testament?”. Obecnie, coraz więcej osób jest świadomych, iż niepozostawienie testamentu prowadzi o dziedziczenia ustawowego, co niejednokrotnie może nastręczać kłopotów bliskim. Ponadto nie zawsze może urzeczywistniać wolę spadkodawcy. Dlatego postaramy się przybliżyć tematykę testamentu.

Pojęcie i przesłanki ważności testamentu
Samo pojęcie testamentu możemy rozumieć w dwojaki sposób. Po pierwsze jako jednostronną czynność prawna mortis causa, za pomocą której spadkodawca, zwany testatorem składa oświadczenie woli, którym osobiście z zachowaniem szczególnej formy dokonuje rozrządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Po drugie – jako dokument zawierający rozrządzenie spadkodawcy (art. 946 k.c. , art. 646 k.p.c.).
Przede wszystkim aby sporządzić testament, testator musi posiadać zdolność testowania – pokrywa się ona ze zdolnością do czynności prawnych (art. 944 §1 k.c. ). Istotne jest również, że testament jest aktem ściśle osobistym, dlatego nie jest możliwe sporządzanie go wspólnie z inną osobą (art. 942 k.c. ) ani przez przedstawiciela (art. 944 § 2).

Aby testament był ważny, nie może być obciążony wadami oświadczeń woli. Zgodnie z art. 945 k.c.:
§ 1. Testament jest nieważny, jeżeli został sporządzony:
1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli;
2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści;
3) pod wpływem groźby.
§ 2. Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku.

Treść testamentu
Testamenty możemy podzielić na pozytywne, gdy testator powołuje określonych spadkobierców, oraz negatywne, jeśli żąda on wyłączenia jednego lub kilku spadkobierców od dziedziczenia. Testator nie może również formułować rozrządzeń niezgodnych z ustawą lub sprzecznych z zasadami współżycia społecznego.

Formy testamentu
Forma w jakiej sporządzony jest testament jest zależna od sytuacji w jakiej znajduje się spadkodawca. W warunkach normalnych mamy do czynienia z testamentami zwykłymi, natomiast w okolicznościach nadzwyczajnych – testamentami szczególnymi.

Do testamentów zwykłych zaliczamy:
1. Testament notarialny – sporządzony w formie aktu notarialnego (art. 950 k.c.)
2. Testament holograficzny – sporządzony w całości pismem ręcznym przez testatora, podpisany i opatrzony datą. Jednak brak daty nie powoduje nieważności, jeśli nie ma wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, treści testamentu lub wzajemnego stosunku kilku testamentów ( art. 949 k.c.)
3. Testament alograficzny – testator może sporządzić testament w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie spadkodawcy spisuje się w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół odczytuje się spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez świadków. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu. W ten sposób testamentu nie mogą sporządzić osoby głuche lub nieme (art. 951 k.c.)

Testamenty szczególne:
1. Testament ustny – z tą formą mamy do czynienia w przypadku obawy rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Aby testament taki był skuteczny, konieczne jest spisanie postanowień testamentowych przed upływem roku od jego sporządzenia w sposób przewidziany w art. 952 §2 k.c. lub przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem w terminie sześciu miesięcy od otwarcia spadku.
2. Testament podróżny – zgodnie z art. 953 k.c. – podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym można sporządzić testament przed dowódcą statku lub jego zastępcą w ten sposób, że spadkodawca oświadcza swą wolę dowódcy statku lub jego zastępcy w obecności dwóch świadków; dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę spadkodawcy, podając datę jej spisania, i pismo to w obecności świadków odczytuje spadkodawcy, po czym pismo podpisują spadkodawca, świadkowie oraz dowódca statku lub jego zastępca. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma, należy w piśmie podać przyczynę braku podpisu spadkodawcy. Jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe, można sporządzić testament ustny.
3. Testament wojskowy – szczególną formę testamentów wojskowych określi rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości.

Odwołanie testamentu
Spadkodawca może w każdej chwili odwołać cały testament bądź niektóre jego postanowienia (art. 943 k.c.). Z tym zastrzeżeniem, że musi tego dokonać osobiście, posiadając pełną zdolność do czynności prawnych (art. 944 k.c.).

Udostępnij naShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInShare on TumblrPin on PinterestBuffer this pageShare on StumbleUpon